“Қимыл-қозғалыс арқылы ойлау қабілетін дамыту”
Дене тәрбие нұсқаушысы: Альпеисов А
Дене белсенділігі мен мидың дамуы бір-бірімен тығыз байланысты. Мектепке дейінгі жастағы бала үшін қозғалыс — бұл тек бұлшықетті шынықтыру емес, бұл нейрондық байланыстарды қалыптастырудың негізгі құралы.
Дене тәрбиесі нұсқаушысы ретінде балабақшаға бармайтын балалардың ата-аналарына қимыл-қозғалыс арқылы интеллектуалдық қабілеттерді (зейін, есте сақтау, логика) дамыту бойынша мынадай кеңестерді ұсынамын:
1. Нейродинамикалық жаттығулар (Миды "ояту")
Бұл жаттығулар мидың оң және сол жақ жартышарларының үйлесімді жұмыс істеуіне көмектеседі:
«Қайшы» қимылы: Қолды алға созып, қайшы тәрізді айқастыру. Сонымен қатар аяқты да солай қозғалту.
Қарама-қайшылық: Оң қолмен сол жақ тізені, сол қолмен оң жақ тізені ұру (кросс-латеральды қозғалыстар). Бұл зейінді шоғырландыруға өте пайдалы.
«Қоян мен нысана»: Бір қолмен «қоян» құлағын (сұқ саусақ пен ортаншы саусақ жоғары), екінші қолмен «нысана» (саусақтарды біріктіріп, алақанды көлденең ұстау) жасау. Содан кейін қолдардың орнын тез алмастыру.
2. Когнитивті (ойлау) элементтері бар ойындар
Қозғалыс кезінде баланы ойлануға мәжбүрлейтін тапсырмалар беріңіз:
«Түстер мен қимылдар»: Мысалы, «Қызыл допты көргенде — секір, жасыл допты көргенде — отыр, сары допты көргенде — қол шапалақта». Бұл реакция жылдамдығы мен есте сақтауды дамытады.
«Кедергілер жолағы»: Үйдегі жастықтардан, орындықтардан жол жасаңыз. Балаға нұсқау беріңіз: «Орындықтың астымен еңбектеп өт, жастықтың үстінен секір, сосын оңға бұрыл». Бұл кеңістікті бағдарлауды үйретеді.
«Сөзді ұста»: Допты балаға лақтырып, бір санатты атаңыз (мысалы, «Жемістер»). Бала допты қағып алып, сол санатқа жататын сөзді (мысалы, «Алма») айтып, допты қайта лақтыруы керек.
3. Табан және саусақ моторикасы
Қол саусақтары мен табанның ұштарында мидың сөйлеу және ойлау орталықтарымен байланысты нүктелер көп.
«Епті аяқтар»: Еденге шашылған ұсақ заттарды (қаламдарды, шұлықтарды, шариктерді) аяқ саусақтарымен жинап, себетке салуды ұсыныңыз.
«Ауада сурет салу»: Балаға жатып алып, аяқтарымен ауада сандарды немесе пішіндерді (шеңбер, шаршы) «салуды» тапсырыңыз.
4. Тепе-теңдік сақтау — зейін негізі
Тепе-теңдікті ұстау кезінде мидың вестибулярлық аппараты ғана емес, когнитивті бөліктері де белсенді жұмыс істейді.
«Бір аяқпен тұру»: Бастапқыда 5 секунд, кейін уақытты ұзартыңыз. «Қарлығаш» жаттығуын жасау.
«Түзу сызық»: Еденге жабыстырылған таспаның (скотч) үстімен өкше мен башайды тигізе отырып жүру.
Ата-аналарға әдістемелік ұсыным:
Жүйелілік: Жаттығуларды күн сайын 10-15 минут жасасаңыз, нәтижесі тез байқалады.
Эмоция: Ойын түрінде өткізіңіз. Бала шаршаса немесе қызықпаса, күштемеңіз.
Күрделендіру: Бала бір қимылды меңгерген соң, оған екінші тапсырманы қосыңыз (мысалы, секіріп бара жатып, 5-ке дейін санау).