«Балаға айқайламай-ақ тәртіпті қалай үйретуге болады?»
Педагог-психолог: Д.А.Дарибаева
Құрметті ата-аналар!
Бала тәрбиесіндегі ең маңызды міндеттердің бірі – оған тәртіпті қорқыту немесе айқайлау арқылы емес, түсіндіру, қолдау және сүйіспеншілік арқылы үйрету.
Бала тәртіпті бір күнде меңгермейді. Ол ересектердің әрекетін бақылау, қайталау және күнделікті тәжірибе арқылы үйренеді. Сондықтан ата-ананың сабырлылығы мен бірізділігі баланың мінез-құлқының қалыптасуына үлкен әсер етеді.
Балаға тәртіпті үйретудің 8 тиімді жолы
1. Баламен көзбе-көз сөйлесіңіз.
Балаға бұйрық бермей, оның деңгейіне түсіп, көзіне қарап, сабырлы дауыспен түсіндіріңіз.
2. Қарапайым ережелер орнатыңыз.
Мысалы: ойыншықты ойнап болған соң жинау, тамақ алдында қол жуу, үлкендердің сөзін тыңдау.
3. Жақсы әрекетін мадақтаңыз.
«Жарайсың!», «Ойыншықтарыңды өзің жинадың, қандай керемет!» деген жылы сөздер баланы ынталандырады.
4. Өзіңіз үлгі болыңыз.
Бала үлкендердің әрекетін қайталайды. Сондықтан сыпайы сөйлеу, сабыр сақтау және уәдеде тұру маңызды.
5. Баланың сезімін түсініңіз.
Бала жыласа немесе ашуланса, сезімін жоққа шығармаңыз. «Сенің ренжіп тұрғаныңды түсінемін» деп қолдау көрсетіңіз.
6. Таңдау мүмкіндігін беріңіз.
«Алдымен ойыншық жинаймыз ба, әлде кітаптарды орнына қоямыз ба?» деп баланың өзіне таңдау жасатыңыз.
7. Күн тәртібін қалыптастырыңыз.
Ұйқы, тамақтану, ойын және серуендеу уақытын тұрақты ұстануға тырысыңыз.
8. Тәртіпті ойын арқылы үйретіңіз.
«Ойыншықтарды кім тез жинайды?», «Қуыршақты ұйықтатайық» сияқты ойындар арқылы жауапкершілікке баулыңыз.
Айқайлаудың орнына қандай сөздер айтуға болады?
Айқайлап айтудың орнына | Жылы әрі түсінікті сөз |
«Жылама!» | «Сені не ренжітті? Айтып көрші». |
«Тиіспе дедім ғой!» | «Бұл затты алуға болмайды, қауіпті». |
«Ойыншықтарыңды жина!» | «Кәне, бірге жинайық». |
«Тыңдамайсың!» | «Менің сөзімді тыңдап көрші». |
«Болды, тыныш отыр!» | «Кел, бірге тынышталып алайық». |
Ата-анаға есте сақтайтын 5 қағида
Балаға айқайламаңыз, сабырмен түсіндіріңіз.
Баланы басқа балалармен салыстырмаңыз.
Қателескені үшін кемсітпеңіз.
Жақсы әрекетін байқап, мақтап отырыңыз.
Балаға күн сайын мейірім мен көңіл бөліңіз.
Есіңізде болсын!
«Тәртіп – қорқыныштан емес, түсіністік пен сүйіспеншіліктен қалыптасады!»
Балаға мінсіз ата-ана емес, оны тыңдайтын, түсінетін және қолдайтын ата-ана қажет.
Педагог-психологтың қорытынды ұсынысы:
Құрметті ата-аналар, балаңызға күніне кемінде 15–20 минут уақытыңызды бөліп, бірге ойнаңыз, әңгімелесіңіз, кітап оқыңыз. Бала өзін қауіпсіз сезінгенде, ата-анасына сенгенде және оның сезімі ескерілгенде тәртіпке үйренуі жеңілдейді.