“Эмоцияларды басқару және түсіну”
Әдіскер: Ж.Ш.Раймкулова
Баланың эмоциялық интеллектін (EQ) дамыту — бұл оқу мен жазуды үйретуден кем түспейтін маңызды процесс. Сезімдерін түсінетін бала өзіне сенімді, стреске төзімді және айналасымен тез тіл табысқыш болып өседі.Төменде баланың эмоцияларын басқаруға көмектесетін практикалық кеңестер жиынтығын ұсынамын:
1. Эмоцияларды тану: «Сенің сезіміңнің аты бар»Бала көбіне ішіндегі мазасыздықтың не екенін түсінбейді, содан барып айғайға немесе жылауға басады.
Есім беру: Баланың күйін сөзбен сипаттаңыз. «Сен қазір ойыншығың сынып қалғанына мұңайып тұрсың ба?», «Сен қазір далаға шыққың келгендіктен ашулысың ба?».
«Эмоциялар картасы»: Түрлі эмоциялар (қуаныш, ашу, қорқыныш, таңғалу) бейнеленген суреттерді бірге қарап, «Бұл бала неге көңілсіз деп ойлайсың?» деген сұрақтар қойыңыз.
2. Сезімдерді қабылдау (Легитимизация)Баланың кез келген эмоциясына тыйым салмаңыз. «Жылама, ұят болады», «Қорықпа, сен үлкенсің ғой» деген сөздер баланың сезімін ішке бүгуге мәжбүрлейді.
Дұрыс тәсіл: «Сенің ашулануың қалыпты жағдай, мен сені түсінемін. Бірақ ашуланып, заттарды лақтыруға болмайды».
Ереже: Сезім — еркін, бірақ әрекет — шектеулі болуы тиіс.
3. Ашу мен мазасыздықты басудың қарапайым тәсілдеріБалабақшада біз балаларға келесі әдістерді үйретеміз, сіз де үйде қолдана аласыз:
«Шар үрлеу»: Ішінен терең тыныс алып, үлкен шар үрлеп жатқандай дем шығару. Бұл жүйке жүйесін тыныштандырады.
«Қағаз жырту»: Егер бала қатты ашуланса, ескі қағаздарды жыртуға немесе жастықты ұруға рұқсат беріңіз. Бұл агрессияның сыртқа шығуына көмектеседі.«Сиқырлы стақан»: Бала барлық ренішін стақанның ішіне сыбырлап айтып, сосын оны «төгіп тастайды».4. Ата-ананың жеке үлгісіБала — сіздің айнаңыз. Егер сіз өзіңіз ашуыңызды тыя алмай, айғайласаңыз, бала да соны істейді.
Дауыстап ойлау: «Мен қазір жұмыстан шаршап келдім, сәл ашулымын. Маған 5 минут тыныштықта отыру керек, сосын екеуміз ойнаймыз», — деп өз күйіңізді түсіндіріңіз.
5. Ойын арқылы тәрбиелеуБаламен рөлдік ойындар ойнаңыз. Мысалы, қонжық пен қоян ойыншыққа таласып қалды делік.
Баладан сұраңыз: «Қоян қазір не сезініп тұр? Олар қалай татуласса болады?». Ойын үстінде бала шешім қабылдауды үйренеді.
Әдіскер кеңесі: Баланы ешқашан эмоциясы үшін жазғырмаңыз. Оның орнына «Мен сенің қасыңдамын, біз мұны бірге шешеміз» деген сезімді ұялатыңыз. Бала өзін қауіпсіз сезінген жерде эмоциясын басқаруды тез үйренеді.