“3-6 жас аралығындағы бала психологиялық дамуы”
Педагог-психолог:Д.А.Дарибаева
Бұл кезең (3-тен 6 жасқа дейін) бала психологиясында «Мен өзім!» деген ұранмен басталып, мектепке дайындықпен аяқталатын өте маңызды кезең. Осы уақытта баланың тұлғалық негізі қаланады.
Саз жетекшісі мен дене тәрбиесі нұсқаушысының кеңестерін толықтыра отырып, психолог ретінде мынадай бағыттарды ұсынамын:
1. 3 жастағы дағдарыс: «Қарсылықтан – Дербестікке»
3 жас шамасында бала қырсығып, айтқанды істемей, «жоқ» деп жауап беруі мүмкін. Бұл — жаман мінез емес, баланың өз «Менін» сезінуі.
Кеңес: Баланы жазалағанша, оған таңдау еркіндігін беріңіз. «Серуенге қызыл бәтеңкеңді киесің бе, әлде көк пе?» деген сұрақ балаға өз шешімін қабылдауға көмектеседі.
2. Ойын — басты даму құралы
3-6 жастағы бала үшін оқу да, жұмыс та — ойын. Егер бала ойын арқылы дамымаса, оның танымдық қабілеттері (зейін, есте сақтау) баяулайды.
Кеңес: Жоғарыда айтылған «дыбыстық серуен» немесе «кедергілер жолағын» жай ғана жаттығу емес, рөлдік ойын ретінде өткізіңіз. Мысалы: «Сен бүгін — батырсың, ал мына тастар — аждаһаның жұмыртқасы, олардан ақырын аттап өту керек».
3. Эмоциялық интеллектті дамыту
Бұл жаста бала өз сезімдерін түсінбейді (неге ашуланғанын немесе неге қорыққанын). Оған сезімдерін «атап беру» арқылы көмектесіңіз.
Кеңес: «Сен қазір ойыншығың сынып қалғанына мұңайып тұрсың ба?», «Сен қазір жаңбырдың дыбысынан қорықтың ба?» деп сұраңыз. Бала эмоциясын таныса, оны басқаруды тез үйренеді.
4. Қиял мен шығармашылық
4-5 жаста балалар ертегілер мен ойдан шығарылған оқиғаларға сенеді. Бұл — креативті ойлаудың шыңы.
Кеңес: Баланың қиялын шектемеңіз. Егер ол «ағаштар сөйлейді» десе, «жоқ, ағаш сөйлемейді» деп түзетпеңіз. Керісінше, «Олар не туралы сөйлеп жатыр екен?» деп қиялын әрі қарай дамытыңыз.
5. Әлеуметтену (Балабақшаға бармайтын балалар үшін)
Балабақшаға бармайтын балаларда құрдастарымен қарым-қатынас тапшылығы болуы мүмкін.
Кеңес: Ауладағы балалармен ойын ұйымдастыруға жағдай жасаңыз. Ойыншығын бөлісуді, кезек күтуді және жеңілуді үйрету — мектепке дейінгі ең маңызды әлеуметтік дағды.
Психологтан ата-анаға «Алтын ереже»:
Балаңызға «сапалы уақыт» бөліңіз. Күніне 15-20 минут болса да, телефонды жинап қойып, баламен көз арқылы байланыс орнатып, оның әлеміне үңіліңіз. Бұл — кез келген дамытушы орталықтан артық әсер береді.